Rozpoczęło się 22 stycznia 1863 r. od ogłoszenia Manifestu, wydanego przez Centralny Komitet Narodowy, który powołał Tymczasowy Rząd Narodowy.
W cyklu Polonia (1863) Artur Grottger nie pokazuje wielkiej historii, ale powstanie styczniowe ukazane w mikroskali. Losy polskich rodzin, na których życie nieodwracalnie wpływa rok 1863, obserwujemy w prywatnych, często intymnych, scenach – nagłej "Branki", rozpaczliwych "Żałobnych wieści" czy tragicznego momentu "Po odejściu wroga". Do najbardziej sugestywnych przedstawień tego typu należy karton "Obrona dworu", „Na pobojowisku”.